Mundong Kapayapaan

Mundong Kapayapaan, kailan ka makakamtan?

     Minsan nang sinabi ng mongheng si Thich Nhat Hanh, "If we are peaceful, if we are happy, we can smile and blossom like a flower, and everyone in our family, our entire society, will benefit from our peace."

Bakbakan sa gitnang silangan, diskriminasyon ng mga babae at lalaki, malaking agwat ng mahihirap at mayayaman, diskriminasyon sa bawat lahi at kulay – ilan lamang iyan sa mga napapanood natin sa telebisyon maging nababasa na rin natin sa Internet. At hindi na rin lingid sa ating kaalaman ang unti-unting pagkamatay ng kapayapaan sa ating mundo.

Ilan lamang sa mga relihiyong lumaganap sa mundo ang Kristiyanismo, Budismo, Islam at Hinduismo. Kristiyanismo, na may pinakamaraming sakop na mananampalataya ay binubuo ng halos 30% ng populasyon ng mundo. Mula sa pagkadami-daming bilang nito, maituturing nating isa ang relihiyon kung bakit hindi natin makamtan ang mundong kapayapaan.

Naging dahilan na rin ang relihiyon sa pagkabuo ng tinatawag nating pundamentalismo at rasismo. Rasismo sa kamalayang tinuturo nito ang pagkakaiba ng mga tao base sa kanilang pananaw o relihiyon na pwedeng humantong sa hindi pagkakaunawaan ng dalawa o higit pang sektor ng pananampalataya. Ang layon naman ng tinatawag na pundamentalismo ay striktong pagsunod sa kung ano ang nakasulat o itinuro sa kanila ng relihiyon.

image source: olumideidowu.blog.com

Nasa talaan din ng mga rason ang pulitika. Dahil sa kasakiman sa kapangyarihan, kumikilos ang sakop nito upang pabagsakin ang namumuno. Dulot nito, lumalaban din ang namumuno sa sakop nito at hindi magpapatalo at bababa ng kanyang trono. Minsa’y ‘di lamang kasakiman ang sanhi nito. Pwede ring hindi pagkakaunawaan sa sistema ng gobyerno katulad ng Syrian Civil War (2011) kung saan gustong pagbagsakin ni Syrian National Council Chairman Abdulbaset Sieda ang ngayong presidenteng si Fd.Mar. Bashar al-Assad.

Ang Syrian Civil War (2011), ang Mexican Drug War (2006), ang Somali Civil War (1991), ang Afghan Civil War (1978), ang Naxalite–Maoist insurgency sa India (1967), ang Colombian Armed Conflict (1964) at ang mga bakbakan sa timog na parte ng Pilipinas – Iyan ay ilan sa mga hindi pa nareresolbang digmaan na kinakailangan na ng agarang solusyon.

Ang kapayapaan ay nagsisimula sa pinakamaliit ng yunit ng komunidad. Maaari nating sabihin na nagsisimula ang kapayapaan sa mga kabataan. Ito'y totoo sapagka't kung bata pa lamang ay magsisimula na ang isang tao na maniwala at magpalaganap ng kapayapaan sa kanilang sariling paraan, malaki ang posibilidad na hanggang kanilang pagtanda ay dala nila ang katangiang ito. Kung sa maliit na sekta ng komuniidad ay hindi maisasakatuparan ang pagiging payapa, anu pa kaya kung sa isang malaking komunidad na?

Huwag nating hintayin sa panahong hindi na alam ng mga susunod na henerasyon ang salitang “kapayapaan”. Oo, mahirap makamit ang kapayaan. Mahirap kung mag-isa lang tayong kikilos Maging mulat tayo sa mga pangyayari. Kumilos tayong mga kabataan at ipakita natin ang ating

magagawa tungkol sa isyong ito. "Kapayapaan ay ang pagmamahal sa iyong sarili at sa iyong kapwa," ito ang tunay na ibig sabihin ng kapayapaan.

Sabi nga ni George Clemenceau, ang digmaan ay masyadong sineseryoso kung saan pinapaubaya pa sa mga military kung saan pwede naman daanin sa diplomatikong pamamaraan. Para makamit din natin ang makamundong kapayapaan, maari ring makatulong ang peace education. Marami sa mga kabataan ang mulat sa digmaan at mga kaguluhan. May mga ilan pa nga na napapawalay sa kanilang mga pamilya ng dahil sa mga giyera. Ang peace education ay hindi lamang nagangahulugan na malaman kung ano ang pakahulugan sa salitang kapayapaan. Ito ay patungkol sa pamumuhay ng may kapayapaan ang pagkakaroon ng matiwasay na pakikisama sa iyong kapwa.

Kapayapaan – pamumuhay ng matiwasay. Bilang mga estudyante, maaari nating palaganapin ang kapayapaang ito sa pamamagitan ng pagsasabuhay ng may malinis na puso, isip at hangarin sapagkat ito ang magiging pinakaugat upang ating makamtan ang isang payapang buhay. Hindi maipapalaganap ng isang tao ang kapayapaan kung mismong sa sarili niya ay hindi niya ito isinasabuhay. Isa ring paraan ay ang pagsali sa mga iba’t ibang gawain na nagpapalaganap ng kapayapaan, halimbawa nito ay Movement towards Peace.

Maaaring sa panahon ngayon ay mahirap na talagang makamtan ang sinasabi nilang World Peace. Iba’t ibang paniniwala at paninidigan ng tao sa bawat sulok ng mundo. Ang paniniwala sa kanang panig ay maaaring taliwas sa kung anong pinaniniwalaan ng nasa kabilang panig na pwedeng maging resulta ng hindi pagkakaunawaan at maging kawalan ng kapayapaan. Ngunit, hindi pa huli ang lahat upang ating itong makamtan. Maaaring hindi pa sa mga oras na ito, pero sinong nakakaalam, malay natin ang kapayapaang ito ay atin nang makakamit sa mga susunod na panahon.

Maraming salamat sa mga tumulong sa akin para mabuo ito: Ate Chingers at Bestfriend Paolo

'Super lolo'

 “Ayan! Ang asawa ay kawawa, nag-iisip ng mga ipapakain sa mga bata. Nang dumating si Peping na walang hiya, mga tao sa bangka biglang nawala.” Ito’y isa sa mga talata ng tulang naibahagi sa akin ni lolo Honrado habang siya’y aking kapanayam.

Mula pa noong tumuntong ako ng hayskul sa Liceo de San Pedro, madalas ko nang nakikita ang dalawang matandang pawang nangangausap ang mga kamay para sa mga baryang ipagbibili sana ng mga pagkaing ikakabuhay nila.

Maaga noon nang kami’y dumayo sa bayan ng San Pedro upang makapanayam si Aling Pacita sa may harap ng parokya ng San Pedro. Sa kasamaang-palad hindi namin naabutan doon si Aling Pacita.

Hindi kalayuan sa karaniwang pwesto ni Aling Pacita ay may isang matandang lalake na nakasumbrero at may hawak na tungkod. Siya si Honrado Española, 82 taong gulang, ipinanganak noong ika-16 ng Disyembre 1930 sa Iloilo.

     Ayon sa kanya ay hindi pa raw siya makauwi sa tahanan nila dahil sa bahang idinulot ng Hanging Habagat noong nakaraang mga linggo. Mula Biñan ay tinatahak niya hanggang San Pedro para lang makahingi ng kahit kaunting tulong sa mga nakakasalubong. Akalain mo ‘yun, sa edad niyang 82 ay nakapaglalakad pa siya ng ganoon kalayo?

Walong taon nang namamalimos si Lolo Hondrado mula noong tumigil siya sa pagja-janitor sa isang bus liner sa kadahilanang katandaan na rin siguro. Ngunit paano nga ba napadpad sa San Pedro si lolo mula Iloilo?

Lumaki si Lolo Honrado sa Iloilo. Bunso sa mga magkakapatid. Ikatlong baitang lang ang natapos dahil na rin sa kakulangan ng pera at kahirapan sa buhay. Nang lumaon ay nagtrabaho bilang isang sundalo. Sa kasamaang palad ay nakapatay siya ng isang opisyal at naging wanted sa kanila lugar kaya napilitan siyang takbuhan ang mga rehas na bakal.

Namasukan siya bilang iasng janitor sa JAM Liner hanggang siya’y nanghina na at kinailangan na ng tungkod upang makapaglakad ng maayos.

Mayroong inaalagaan si Lolo Honrado na isang apo dahil sumakabilang-buhay na ang kanyang isang anak. Pilit siyang kumakayod sa pamamagitan ng pamamalimos para lamang matustusan ang pangangailangan nilang mag-lolo.

Paminsan-minsan ay dumarayo siya sa mga selebrasyon para sa mga katulad niyang salat sa yaman katulad noong Disyembre ng 2011 kung saan nagdaos ang aming paaralan ng isang gift-giving day. Minsan ay lumahok na rin si lolo sa isang patimpalak sa  San Pedro kung saan siya ay tumula at nagwagi ng 1000 pesos at tinaguriang “super lolo” ng San Pedro. Ito ang tulang iyon:

Siya si Lolo Honrado Españonal, 82 taong gulang.

Kalamidad ay dumagsa

May isa pang bagyong sumalasa

Ito’y malupit kung humagipit

Signal no. 3 ang klanyang gamit

Iyan ay nangangalang Peping

Na nanalasa sa norte at Manila

Limang bayan ang kanyang sinira

Benguet, Ifugao, Abra, Apayao at Pangasinan

Mga kotse’t bahay, palayan at palaisdaan na nagkasira-sira

Iyan! ‘Di ko na Makita ang bahay sa tubig baha

Kung iyong Makita an gating tubig baha

‘Yan ay luha ng mga among nawalan ng alaga

Ayan ang asawa ay kawawa

Nag-iisip ng ipapakain sa mga bata

Nang dumating si Peping na walang hiya

Mga tao sa bangka, biglang nawala

May asawa si lolo Hondrado, ang pangalan niya ay Rebecca ngunit hiwalay na rin. May lima siyang anak, pawang mga drayber. Nag asawa ulit siya ng batang-bata na nagresulta sa pagkagalit ng kanyang mga anak at hindi na pagbibigay ng mga pinansyal na tulong madalas.

Naikuwento rin sa akin ni lolo ang buhay ni Aling Pacita. Si Aling Pacita raw ay 84 na taong gulang na. Katulad niya, matagal na rin daw itong namamalimos. Minsan din daw ay nahuli na siya ng DSWD pero nagpumilit na tumakas sa kadahilanang ayaw niya raw sa kanila. 

Dalawa lang sila Aling Pacita at Lolo Honrado sa libo-libong Pilpinong naghihirap sa Pilipinas; may mga bata at may mga matatanda na rin; ang iba’y nasa lansangan nalang, ang iba naman ay nawalan na ng pag-asa sa buhay.

Nasa kamay nating lahat ang mga tulong na kinakailangan nila, tulong na magbabangon sila at itatawid sa landas ng pag-asa. Ikaw? Nasubukan mo na bang tulungan sila?

“Tumingin ka sa paligid mo, tignan mo naman sila, tignan mo ang mga sikmura nilang  gutom, mga katawang  hindi man lang nahaplusan ng kahit kaunting pagmamahal at mga pusong hindi nayapos ng pagmamaghal ng lipunan. Ikaw, nag-aalala ka din ba sa kanila o sadyang kinalimutan mo na rin sila?” 

Bagong pagsubok sa bagong umaga

Tao ma’y sinubok ng lupit ng karanasan,

Karanasang labis nagpalumpo sa kanyang hilagyo

Pilit siyang bumangon bagkus ay hindi susuko

Sino at ano pa ang haharang sa tanawan

Huwag damdamin, ikaw ay sumabay sa agos

Kunin ang sandata at iguhit ang ginhawa

Lumikha ng lunas na magpapagalak sa puso

Tularan si Pebong, ulap ma’y humarang ‘di magpapatalo

Sa Diyos na laging nariyan, magdasal lamang

Tumingala’t mga kamay pagdikitin

Magpasalamat at humiling ng taimtim

Sa masamang hangarin, huwag lang magpapagapi

Paliparin natin ang saranggola, huwag lang bibitawan

Lumipad man ng matayog, lalagapak din at masisira

Katulad lang ng pangarap na binitawan at pinabayaan

Ikaw ay magsisisi ng sakit at tunay

Matatag na pananampalataya at pagsusumikap

Tiyak na gawin, tiyak ding may aanihin

Maglibot ka sa kasarinlan ng buhay

Punan ang puso ng mga bulaklak ng pag-asa

Buhay ma’y damit na lukot lukot

Gumamit ng plantsa’t itupi ng maayos

Wala mang plantsa, gamitin ang utak

Gumawa ng paraan mula sa walang katapusang paraan

Ano pa ang hinihintay ng tamlay mong katawan

Kumilos at nariyan na si Pebong bagong silang

Salubungin ng may ngiti ang liwanag na hatid nito

Bagong umaga nanaman ang susubok sa iyo

image source: people.desktopnexus.com

Nasaan nga ba?

A brief conversation with a Badjao. 

(May pumasok na Badjao sa jeep habang nakahinto sa boundary ng San Pedro at Muntinlupa. Walang nagbigay, tumabi siya sa akin. Babae siya at siguro'y mga 20 taong gulang na.) 

Badjao: Penge naman.
Ako: Wala pong barya e. Sensya.
Badjao: Piso lang.
Ako: Magtrabaho ka na lang po.
Badjao: Piso lang. Kukurutin kita.
Ako: Magtrabaho ka na lang nga po.
Badjao: Kukulamin kita! 

Agad siyang bumaba ng jeep at pagkababa'y sinigawan nya ako ng "Waaah!"

Hindi ko rin sila masisisi. Nalason na ang pananaw nila sa buhay ng kahirapan. Tanong: Saan na ang mga taong itinalaga para pangalagaan sila? Wala bang DSWD unit ang San Pedro at Muntinlupa?